Oranje dreigt opnieuw met penaltyspanning te worden geconfronteerd

Oranje en strafschoppen blijven een beladen combinatie. Richting het WK 2026 in de Verenigde Staten, Canada en Mexico krijgt dat oude thema opnieuw lading. Door het grote aantal knock-outwedstrijden is de kans groter dan ooit dat Nederland op weg naar een eventuele wereldtitel een penaltyserie moet overleven.

(Tekst gaat verder na de afbeelding)

Juist daarom valt de selectie van Ronald Koeman op. Een paar van de beste Nederlandse penaltynemers ontbreken. Steven Bergwijn is al langer uit beeld, Kenneth Taylor gaat niet mee en Xavi Simons ontbreekt door een blessure. Daardoor blijven Cody Gakpo en Justin Kluivert over als de meest betrouwbare specialisten binnen de huidige WK-selectie.

Dat hoeft geen probleem te worden. Maar bij Oranje weet je: als het op penalty’s aankomt, hangt er altijd geschiedenis boven zo’n moment.

Oranje draagt penaltyverleden mee richting WK

Nederland heeft op eindtoernooien vaker pijn geleden vanaf elf meter. De halve finale van het EK 1992 tegen Denemarken was het begin van een lange reeks. Marco van Basten miste, Denemarken ging door en Oranje bleef achter met een trauma dat in de jaren daarna steeds groter werd.

Vier jaar later ging het tegen Frankrijk opnieuw mis. Clarence Seedorf zag zijn strafschop gestopt worden door Bernard Lama. Op het WK van 1998 volgde Brazilië, met missers van Ronald de Boer en Phillip Cocu. En op het EK 2000, in eigen land, werd het tegen Italië bijna onwerkelijk pijnlijk. Eerst gingen er in de wedstrijd al strafschoppen mis, daarna ook in de serie.

Het patroon werd onderdeel van het Oranje-verhaal. Vaak goed voetballen. Vaak dichtbij komen. En dan toch stranden op penalty’s.

Er waren uitzonderingen. In 2004 won Nederland eindelijk een serie, tegen Zweden. In 2014 werd Tim Krul de held tegen Costa Rica, na de beroemde wissel van Louis van Gaal. Maar zelfs dat WK eindigde later alsnog vanaf elf meter tegen Argentinië.

Ook in 2022 ging het tegen Argentinië weer mis. Oranje had zich via Wout Weghorst teruggevochten, maar in de penaltyserie viel het opnieuw de verkeerde kant op.

Dat blijft hangen.

WK-format maakt strafschoppen belangrijker voor Koeman

Het WK van 2026 heeft een groter deelnemersveld en meer knock-outwedstrijden. Dat betekent automatisch meer momenten waarop één gelijkspel na verlenging kan omslaan in een serie vanaf elf meter. Voor een land dat wereldkampioen wil worden, is dat geen detail.

Koeman hoeft zijn selectie niet alleen op penalty’s te bouwen. Dat zou te simpel zijn. Een bondscoach kiest eerst spelers die passen bij zijn plan, zijn posities en de fysieke staat van de groep. Toch is het opvallend dat Oranje richting dit toernooi niet met een lange lijst bewezen specialisten komt.

Bergwijn is historisch gezien een opvallende naam. Hij nam veertien penalty’s in zijn carrière en miste er geen. Alleen is hij sinds zijn transfer naar Al Ittihad voor Koeman geen serieuze optie meer. Taylor heeft eveneens sterke cijfers: achttien genomen, zeventien raak. Ook hij zit niet bij de selectie.

Xavi Simons had nog een extra optie kunnen zijn. Zeven van zijn acht penalty’s gingen raak. Door zijn blessure is ook hij weggevallen.

Dan wordt de marge smaller.

Gakpo en Kluivert blijven over als veilige Oranje-opties

Binnen de WK-selectie wijzen de cijfers vooral naar Cody Gakpo en Justin Kluivert. Gakpo benutte tien van zijn elf strafschoppen. Kluivert scoorde zeven keer uit acht pogingen. Dat zijn percentages waar Koeman in een mogelijke serie veel aan heeft.

Daarachter wordt het minder vanzelfsprekend. Crysencio Summerville heeft vijf van zijn zes penalty’s benut, maar heeft minder ervaring op dat vlak. Teun Koopmeiners nam er veel meer, 43 in totaal, maar miste er ook acht. Memphis Depay heeft met 51 pogingen veel ervaring, maar zijn percentage ligt lager. Wout Weghorst, Donyell Malen en Brian Brobbey hebben eveneens wisselende cijfers.

Dat zegt niet alles. Een penalty op een WK is iets anders dan een strafschop in een competitiewedstrijd. De druk is zwaarder, de wachttijd langer, het gevolg groter. Louis van Gaal zei na de uitschakeling tegen Argentinië in 2022 al dat je de aanloop en het schot kunt trainen, maar de druk van zo’n moment niet volledig kunt nabootsen.

Precies daar zit de spanning.

Penaltyserie blijft moeilijk te plannen voor Oranje

Oranje heeft in het verleden veel geprobeerd. Er werd geoefend, er werd nagedacht over keepers, er kwamen specialisten bij en er werd wetenschappelijk gekeken naar strafschoppen. Toch bleek dat geen garantie.

De serie tegen Costa Rica in 2014 liet zien dat voorbereiding kan helpen. De wissel van Cillessen naar Krul werd een meesterzet. Maar de halve finale tegen Argentinië liet een paar dagen later zien hoe kwetsbaar zo’n plan blijft. Toen bleef Cillessen staan en miste Oranje opnieuw.

Penalty’s zijn dus geen pure loterij. Goede nemers, mentale rust, keepervoorbereiding en volgorde maken verschil. Maar het is ook geen volledig controleerbaar onderdeel. Zeker niet op een WK, waar een speler in één trap zijn toernooi kan maken of breken.

Daarom is de huidige selectie interessant. Koeman heeft genoeg kwaliteit meegenomen, maar niet per se de meeste bewezen zekerheid vanaf elf meter. Als Oranje straks in een kwartfinale of halve finale naar penalty’s moet, wordt dat direct voelbaar.

Dan gaat het ineens niet meer over reputatie of vorm in open spel. Dan gaat het over vijf namen. Vijf aanlopen. Vijf momenten waarop alles stilvalt.

Koeman kan penaltyvraag niet helemaal wegduwen

Voor Koeman is dit vooral een vraag die onder de oppervlakte blijft hangen. Hij zal zijn WK-plan niet volledig laten bepalen door mogelijke strafschoppen. Dat zou vreemd zijn. Maar hij kan het scenario ook niet negeren.

Nederland wil ver komen. Dan kom je vanzelf wedstrijden tegen waarin het verschil klein is. Tegen toplanden wordt een halve meter ruimte soms al veel. Als er dan na 120 minuten nog geen winnaar is, moet Oranje klaar zijn voor het onderdeel waar het historisch zo vaak pijn deed.

Gakpo en Kluivert geven Koeman houvast. Summerville, Koopmeiners en Memphis kunnen opties zijn. Weghorst heeft persoonlijkheid genoeg voor zo’n moment. Maar door de afwezigheid van Bergwijn, Taylor en Simons mist Oranje wel een paar namen die op papier rust hadden kunnen brengen.

Misschien wordt het nooit relevant. Misschien beslist Oranje zijn wedstrijden gewoon in negentig minuten.

Maar bij Oranje en penalty’s weet je dat het verleden nooit helemaal weg is. Het loopt altijd een beetje mee.

Timber is weer fit!