Van hype naar selectie: wat Kees Smit moet bewijzen richting WK 2026

Kees Smit is dit seizoen van “groot talent bij AZ” veranderd in een naam die je op televisie hoort vallen als WK-optie. Hans Kraay jr. zegt dat hij erbij zit “als het normaal gaat”. Dat is grootspraak, maar het raakt wel een gevoel: Oranje zoekt richting 2026 niet nóg een keurige middenvelder, maar iemand die tempo kan dragen en durft te spelen.

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

AZ en Eredivisie: productie is er, minuten zijn er

Smits seizoen bij AZ is geen cameo. Hij staat op 1.668 Eredivisie-minuten, 20 wedstrijden en 18 basisplaatsen. Dat is een serieuze rol in een team dat onder druk staat om te presteren, zeker met Europa erbij.

Daarbij levert hij al output: 3 goals en 2 assists. Voor een middenvelder (FotMob zet hem als defensieve of centrale middenvelder neer) is dat prima. Zijn onderliggende cijfers zitten niet in de lucht: ongeveer 2.0 xG en bijna 3.9 xA. Met andere woorden: hij komt in scoringsposities én hij zet anderen neer voor kansen.

Ook aan de bal oogt het volwassen. 88,1% passnauwkeurigheid over 801 geslaagde passes, 29 gecreëerde kansen en 5 grote kansen. Dat is het profiel van iemand die niet alleen meeloopt, maar mee bepaalt waar AZ heen speelt.

De Pedri-vergelijking: aantrekkelijk, maar ook een valkuil

Ronald Koeman vergeleek hem eerder met Pedri. Kraay pakt dat op en noemt hem “rooie Pedri”. Prima televisie, maar de vergelijking werkt alleen als je de nuance erbij houdt: potentie, niet status.

Zet je de cijfers naast elkaar, dan zie je meteen waarom. Pedri draait in LaLiga dit seizoen op 91,1% passnauwkeurigheid, 42 kansen gecreëerd en 7 assists in 1.318 minuten. En dan dat ene getal dat alles samenvat: Pedri’s dribbels slagen in 81,8% van de gevallen. Smit zit op 44,2%. Pedri is 23 en speelt al jaren op topniveau. Smit is 20. Dat verschil mág er zijn.

Duelkracht en balverlies: hier gaat Koeman rekenen

Als je wilt weten waar Smit het WK kan winnen of verliezen, kijk je niet naar zijn goals. Je kijkt naar de momenten dat hij de bal niet heeft. Smits duelpercentage is laag: 42,2% gewonnen duels en 36,8% gewonnen luchtduels. Daar zit een verklaring achter. De AZ-spil speelt veel aan de bal, zit vaak in drukke zones, maar het blijft een getal dat op een WK zwaarder gaat wegen. Daar zijn middenvelders geen verzamelaars van mooie acties, maar overlevers.

Dan het balverlies: 27 keer bal kwijtgeraakt. Niet dramatisch, maar wel genoeg om er een patroon in te zien. Zeker als je dat koppelt aan ‘voorbijgedribbeld’ (13 keer) en 25 gemaakte overtredingen. Het kan allemaal, het is ook deels je rol. Alleen, op een WK wordt elke onhandige keuze in de as meteen een omschakeling waar je centrale verdedigers een sprintwedstrijd in moeten.

Tegelijk: hij doet wél verdedigend werk

Het is te makkelijk om Smit weg te zetten als alleen een “mooie balverdeler”. Zijn verdedigende cijfers zijn er ook. 108 balveroveringen, 17 keer balbezit gewonnen op de helft van de tegenstander, 24 tackles en 11 onderscheppingen. Dat wijst op arbeid en op een speler die het spel vooruit wil verdedigen, niet alleen achteruit.

Alleen, de vraag richting Oranje is niet of hij kan verdedigen. De vraag is of hij het slim genoeg doet om geen kaarten, counters en chaos op te stapelen. Vijf gele kaarten in de competitie is nog geen probleem, maar het is wel een lampje dat bij een bondscoach blijft branden.

Conference League: Sparta Praag is een meetmoment, geen voetnoot

De Eredivisie is de basis, Europa is de stresstest. Smits eerstvolgende Europese pot tegen Sparta Praag is precies zo’n duel waarin je kunt zien of zijn cijfers “Eredivisie-cijfers” zijn of “internationale-cijfers”. Hoewel het grote talent zijn kwaliteiten in Europees opzicht al meermaals etaleerde, blijven deze duels een goede graadmeter. Koeman wilde Smit het liefst al tegen PSV zien, maar zal het met Sparta Praag moeten doen.

Daar wil je vooral twee dingen zien:

• houdt hij die passnauwkeurigheid vast als de druk hoger ligt en de tijd korter is?

• komt hij in de duels boven die 42% uit zonder dat hij zichzelf uit de wedstrijd trapt?

Het zijn van die avonden waarop je in één helft begrijpt waarom Koeman hem leuk vindt. Of waarom hij nog even moet wachten.

Wat moet Smit bewijzen richting WK 2026?

Niet meer spektakel. Meer zekerheid.

• Duelpercentage omhoog

• Balverlies omlaag

• Dribbels slimmer kiezen

• Rendement opkrikken

En dan blijft één vraag bewust open: waar ziet Koeman hem straks het liefst? Als dynamische ‘8’, als ‘10’ in een vrije rol, of als moderne controleur die doorstapt. Dat antwoord hoeft nu niet. Maar het bepaalt wel welk type wedstrijd hem straks in de selectie duwt.

Oranje-pilaren in drijfzand: Spurs trekt Van de Ven en Xavi Simons mee