Waarom Feyenoord-Ajax nu vooral een mentale wedstrijd dreigt te worden

Sommige Klassiekers beginnen al voor de aftrap. Niet met een rode kaart of een oude vete, maar met een gevoel dat zich in de dagen ervoor opbouwt. Dat gevoel hangt nu nadrukkelijk rond Feyenoord en Ajax. De een won wel, maar keek erbij alsof er iets verloren was. De ander komt uit een week waarin eindelijk weer wat lucht werd gevoeld. Zo schuift deze wedstrijd vanzelf op van puur voetbal naar iets anders: hoe stevig zit een ploeg op dit moment in zijn hoofd?

(Tekst gaat verder na de afbeelding)

Bij Feyenoord was dat zaterdag bijna pijnlijk zichtbaar. De ploeg won in De Kuip met 2-1 van Excelsior, draaide een achterstand om en hield drie punten binnenboord. Op papier is dat precies wat je wilt in de aanloop naar een topwedstrijd. Alleen voetbal leeft niet op papier. ESPN-commentator Mark van Rijswijk keek na afloop naar het ererondje en zei: “Als je de gezichten ziet, dan weet je niet wat je ziet.” Dat bleef hangen, juist omdat het zo simpel was.

Feyenoord won van Excelsior, maar straalde weinig opluchting uit

Een matige wedstrijd kan gebeuren. Ook een moeizame zege hoeft niet direct iets groots te betekenen. Alleen de beelden na afloop vertelden meer dan alleen dat Feyenoord niet goed had gespeeld. Je zag geen ploeg die opgelucht was, geen groep die zichtbaar een last van zich af had geschud. Het oogde zwaar. Een beetje leeg ook.

Dat sluit aan bij wat al langer rond de club hangt. Het spel overtuigt al weken niet echt, het publiek is onrustig en de kritiek op Robin van Persie en Dennis te Kloese klinkt niet meer als achtergrondruis. Het hoort inmiddels bij de context van elke thuiswedstrijd. Als spelers dan ook na een zege met zulke gezichten het veld rondlopen, ontstaat al snel het idee dat de spanning dieper zit dan één slechte middag tegen Excelsior.

Karim El Ahmadi zei bij ESPN dat het in de eerste helft leek alsof veel spelers het vertrouwen misten. Mario Been ging nog een stap verder en koppelde het aan de kwaliteit van de selectie. Zulke analyses zijn op een dag als deze logisch, maar ze raken ook aan iets breder. Een ploeg hoeft niet alleen goed te zijn, ze moet ook uitstralen dat ze weet waar ze mee bezig is. Precies dat lijkt Feyenoord momenteel kwijt.

Ajax reist juist met een ander soort gevoel naar De Kuip

Aan de andere kant van deze Klassieker staat een club die wekenlang zelf het voorbeeld was van onrust, twijfel en versleten energie. Toch voelde de wedstrijd van Ajax tegen Sparta anders. Niet perfect, zeker niet. Maar wel met tempo, druk naar voren en een elftal dat weer ergens in geloofde. Dat is in dit soort weken soms genoeg om een stemming te kantelen.

Daar zit de psychologische draai. Ajax heeft in één week niet ineens al zijn problemen opgelost. Zo simpel is het niet. Maar een ploeg die na een paar moeizame maanden ineens een ruime zege boekt onder een nieuwe trainer, stapt anders de volgende wedstrijd in. Dat merk je aan de toon van interviews, aan de manier waarop spelers praten, aan hoe een buitenwacht weer iets begint te projecteren op zo’n team. Ineens is er weer iets te winnen, in plaats van vooral iets te verliezen.

En dat is gevaarlijk voor Feyenoord. Niet alleen omdat Ajax dan met meer durf naar De Kuip komt, maar ook omdat twijfel in toppers vaak wordt gevoed door het gevoel van de tegenstander. Als de ene ploeg voelt dat er iets te halen valt, gaat de andere dat vaak ook merken. Soms al in de openingsfase. Soms bij de eerste fout.

In De Klassieker wordt vorm vaak overschat en stemming onderschat

Bij wedstrijden als deze wordt veel gesproken over systemen, duels en individuele vorm. Terecht ook. Alleen De Klassieker is zelden een wedstrijd die zich volledig laat vangen in poppetjes en veldbezetting. De emotionele temperatuur van beide clubs speelt bijna altijd mee. Hoe reageert een ploeg op een tegengoal? Hoe stabiel blijft een team als het publiek ongeduldig wordt? Wie houdt het hoofd koel als de wedstrijd rommelig wordt?

Dat is nu relevanter dan normaal. Feyenoord speelt thuis, wat op papier een voordeel is. Maar een stadion helpt alleen als het gelooft in wat het ziet. Zodra nervositeit overslaat van tribune naar veld, kan De Kuip ook een plek worden waar iedere verkeerde pass net iets harder aankomt. Dat voel je als speler. Zeker in een ploeg die toch al wat broos oogt.

Ajax kent die kwetsbaarheid ook, alleen lijkt daar nu even een ander frame omheen te zitten. De nieuwe trainer Óscar García heeft in korte tijd vooral intensiteit toegevoegd, zo wordt het in Amsterdam ervaren. Dan hoeft niet alles ineens goed te zijn om toch een soort momentum te voelen. Dat is genoeg om een topper anders in te gaan.

Robin van Persie en Óscar García worden nu ook op gevoel beoordeeld

Voor trainers zijn dit de weken waarin resultaten en uitstraling in elkaar schuiven. Van Persie zal zelf vooral naar de drie punten tegen Excelsior wijzen, en terecht. Coaches leven in eerste instantie van resultaat. Maar rond Feyenoord gaat het intussen allang niet meer alleen over de stand. Het gaat ook over hoe een ploeg eruitziet, hoe ze reageert, of er nog overtuiging van af straalt. Daar zit nu juist de kwetsbaarheid.

Voor García geldt het omgekeerde. Hij hoeft nog niet te bewijzen dat Ajax structureel beter is geworden om toch al te profiteren van beeldvorming. Eén energieke wedstrijd, een paar spelers die weer rechtop lopen, een trainer die er zichtbaar bovenop zit. Dat telt mee. Misschien meer dan een trainer hardop zou willen toegeven.

Het zorgt ervoor dat deze Klassieker ook een wedstrijd tussen sferen wordt. De ploeg die zich gaandeweg het duel het meest comfortabel voelt, kan zomaar een groter voordeel krijgen dan de ploeg met het beste plan op papier. Dat is geen romantiek. Dat is vaak gewoon hoe topwedstrijden werken wanneer beide elftallen niet op hun stabielste punt zitten.

Feyenoord-Ajax kan ineens draaien om de eerste tien minuten

Juist daarom worden de eerste fases van deze wedstrijd interessant. Als Feyenoord fel begint, het publiek meeneemt en vroeg druk zet, kan het ongemak van de afgelopen weken ook snel naar de achtergrond verdwijnen. Dan wordt de energie van De Kuip weer een kracht. Maar als Ajax rustig onder die eerste druk uit speelt, of als Feyenoord slordig opent, dan kan die opgebouwde spanning opeens tegen de thuisploeg gaan werken.

Daar zit de mentale kern van deze wedstrijd. Niet in grote theorieën, maar in kleine signalen. Een mislukte inspeelpass. Een fluitsignaal van het publiek. Een moment waarop een speler wel of niet durft door te drukken. Je ziet dat soort dingen pas echt goed als de bal rolt. Dan wordt ook duidelijk of Feyenoord nog steeds vooral tegen zichzelf aan het voetballen is, of dat het op tijd uit die kramp kan komen.

Ajax heeft daarin misschien het makkelijkere vertrekpunt. De verwachting ligt lager, het vertrouwen is net wat opgefrist en de tegenstander draagt zichtbaar meer spanning mee. Dat garandeert niets. Het maakt alleen wel begrijpelijk waarom deze Klassieker op dit moment minder voelt als een puur tactisch duel en meer als een wedstrijd waarin de gemoedstoestand van beide ploegen doorslaggevend kan worden.

En dan is er nog iets. Soms zegt een ereronde inderdaad meer dan een uitslag. Bij Feyenoord was dat zaterdag zo. Nu is de vraag of die gezichten een momentopname waren, of een vooraankondiging.

Bekijk hier de huidige transferwaardes van Ajax en Feyenoord.