De trainer die geen handleiding nodig had: Fritz Korbach

Fritz Korbach had geen uitleg nodig om gezag te hebben. Hij hoefde niet te overtuigen, niet te presenteren, niet te nuanceren. Hij kwam binnen en begon. In een voetbalwereld die steeds meer leunt op systemen en afspraken, vertegenwoordigde hij als trainer iets wat inmiddels zeldzaam is geworden: persoonlijk overwicht.
Dit is Wat we kwijt zijn.

Korbach werd zelden gehaald omdat alles goed ging. Zijn naam viel juist wanneer clubs vastliepen. Wanneer er onrust was, twijfel, richtingloosheid. Hij was geen vernieuwer, maar een hersteller. Iemand die een elftal weer tot een elftal maakte, zonder omwegen. Dat maakte hem waardevol – en tegelijkertijd moeilijk inpasbaar.

De trainer als middelpunt

Zijn loopbaan laat een duidelijk patroon zien. Wageningen, PEC Zwolle, Volendam, FC Twente: clubs die onder Korbach promoveerden, vaak sneller dan verwacht. Niet omdat hij beschikte over uitzonderlijk materiaal, maar omdat hij helderheid bracht. Rollen waren duidelijk, afspraken simpel. Spelers wisten waar ze aan toe waren, en dat gaf rust.

Korbach geloofde dat voetbal begrepen moest worden zonder handleiding. Tactiek moest je kunnen uitleggen aan iedereen die langs de lijn stond. Dat was geen gebrek aan diepgang, maar een bewuste keuze. Hij haalde ruis weg. Wie zijn uitleg volgde, kon vrij spelen binnen duidelijke kaders.

Die eenvoud was zijn kracht. En zijn handelsmerk.

Gezag zonder vangnet

Korbachs gezag kwam niet voort uit zijn functie, maar uit zijn aanwezigheid. Hij was zichtbaar, hoorbaar, direct. Dat leverde loyaliteit op, maar ook weerstand. Hij was niet glad, niet voorzichtig, niet aangepast. Zijn taal was rauw, zijn humor scherp. Hij was zichzelf, ook als dat botste.

In het huidige trainersvak is dat steeds lastiger geworden. De omgeving is veranderd. Media zijn permanent aanwezig, woorden blijven hangen, reputaties zijn kwetsbaar. Trainers leren zich te beschermen. Te nuanceren. Te managen.

Korbach deed dat niet. En wilde dat ook niet.

Van persoonlijkheid naar proces

Het voetbal werd professioneler. Dat bracht vooruitgang, maar ook afstand. De trainer werd minder middelpunt en meer onderdeel van een groter geheel. Gezag werd georganiseerd.

Korbach werkte in een tijd waarin dat anders lag. Hij was het systeem. Dat maakte hem effectief in crisissituaties, maar ook afhankelijk van vertrouwen. Toen dat vertrouwen verdween, bleek hoe hard de voetbalwereld kon zijn. De man die altijd werd gebeld, merkte hoe stil het werd toen hij zelf uit beeld raakte.

Korbach overleed in 2011, 66 jaar oud. Zijn manier van werken verdween al eerder uit het voetbal.

Wat zijn verdwijning zegt

Zijn overlijden markeerde niet alleen het einde van een loopbaan, maar ook het definitieve einde van een type. De trainer die een club kon dragen op persoonlijk gezag, zonder vangnet, zonder decor. Iemand die richting gaf door wie hij was, niet door wat hij presenteerde.

Dat betekent niet dat het huidige trainersvak slechter is. Wel anders. Voorzichtiger. Meer ingebed. Minder afhankelijk van één persoon. Maar ook minder ruimte biedend aan uitgesproken figuren die niet passen binnen het format.

Video: René van der Gijp over zijn oud-trainer Fritz Korbach die zijn leven naar eigen zeggen verrijkte. 

Wat we kwijt zijn

Met Fritz Korbach verdween geen succesformule, maar een manier van leidinggeven. De trainer die geen handleiding nodig had, omdat hij zelf de lijn was. Misschien past dat niet meer in deze tijd. Misschien willen we het niet meer.

Maar juist daarom is het waardevol om stil te staan bij wat hij vertegenwoordigde. Niet om terug te verlangen, maar om te begrijpen wat het voetbal onderweg heeft ingeruild.