De trainer zonder filter: Bert Jacobs

Bert Jacobs zei wat hij dacht en dacht zelden lang na over hoe dat zou vallen. Hij was zichtbaar, hoorbaar en emotioneel aanwezig. In het huidige trainersvak, waar woorden worden gewogen en beelden worden gemanaged, voelt dat bijna als een andere wereld.
Dit is Wat we kwijt zijn.

Jacobs was geen trainer die zichzelf probeerde te verstoppen achter systemen of processen. Hij stond vóór zijn elftal, niet erboven. Wat hij voelde, liet hij zien. Wat hij vond, sprak hij uit. Dat maakte hem geliefd, soms vermoeiend, maar altijd herkenbaar. Zijn autoriteit zat niet in afstand, maar in nabijheid.

Een trainer van zijn spelers

Wie naar de loopbaan van Jacobs kijkt, ziet geen rechte lijn omhoog, maar een reeks clubs waar hij iets losmaakte. FC Utrecht, Roda JC, Willem II, Fortuna Sittard, Vitesse, RKC. Jacobs werkte zelden in rust, maar vaak in beweging. Clubs in opbouw, clubs met ambitie, clubs die iets wilden voelen.

Zijn grootste invloed had hij bij Vitesse. Wat begon als een middenmoter in de Eerste Divisie, groeide onder zijn leiding uit tot een vaste Eredivisieclub en zelfs een verrassing in de top. Niet door revolutie, maar door vertrouwen. Spelers kregen ruimte, maar wisten ook waar de grens lag. Jacobs beschermde zijn groep, en de groep beschermde hem.

Dat wederzijdse vertrouwen was zijn kracht. Jacobs was geen afstandelijke manager. Hij leefde mee, ging erin op, soms te ver. Maar spelers voelden dat het echt was.

Emotie als instrument

Jacobs werd vaak neergezet als de trainer van humor en uitbundigheid. Dat beeld klopt, maar is onvolledig. Achter die lach zat ook scherpte. Hij kon fel zijn, ongeduldig, confronterend. Niet uit berekening, maar uit betrokkenheid.

In het huidige voetbal wordt emotie vaak gezien als risico. Iets wat moet worden gecontroleerd. Bij Jacobs was het een instrument. Hij gebruikte het om spelers te raken, om spanning te breken, om druk te verlichten. Zijn beroemde oneliners waren geen theater, maar ventilatie.

Dat maakte hem menselijk. En juist daardoor ook kwetsbaar.

Het trainersvak verandert

Het voetbal waarin Jacobs werkte, liet meer toe. Minder camera’s, minder vaste framing, minder permanente beoordeling. Trainers konden ontsporen zonder dat het onmiddellijk werd vastgelegd, uitvergroot en teruggespeeld.

Dat is veranderd. Trainers zijn nu publieke figuren in een permanente stroom van duiding en oordeel. Wie zich laat gaan, verliest controle. Wie ongefilterd spreekt, riskeert framing. Het gevolg is een vak waarin voorzichtigheid vaak wint van echtheid.

Jacobs paste steeds moeilijker in die wereld. Niet omdat hij het spel niet begreep, maar omdat hij zichzelf niet wilde aanpassen.

Bert Jacobs overleed in 1999, 58 jaar oud. Zijn manier van werken verdween al eerder uit het voetbal.

Wat zijn afwezigheid blootlegt

Met Jacobs verdween niet alleen een trainer, maar ook een manier van leidinggeven waarin emotie mocht bestaan. Waarin een trainer zichzelf kon zijn, mét alle randen en rafels. Zijn succes bij clubs als Vitesse en RKC laat zien dat dat werkte. Niet altijd, niet overal, maar vaak genoeg.

Het huidige trainersvak is professioneler, strakker, beter georganiseerd. Maar ook gladder. Minder ruimte voor spontaniteit. Minder tolerantie voor afwijking. Trainers worden afgerekend op beheersing, niet op betrokkenheid.

Dat maakt het vak veiliger. Maar ook voorspelbaarder.

Wat we kwijt zijn

Bert Jacobs stond voor een type trainer dat durfde te voelen en dat ook liet zien. Iemand die zijn emoties niet verstopte, maar gebruikte. Niet omdat het moest, maar omdat hij zo was.

Misschien past dat niet meer in deze tijd. Misschien wil het voetbal dat ook niet meer. Maar wie terugkijkt, ziet dat er met die verandering ook iets is verdwenen: herkenbaarheid. Echtheid. De trainer als mens, niet als rol.

Dat is wat we kwijt zijn.

Video, documentaire: Bert Jacobs, van 1987 tot 199 trainer van Vitesse, stond bekend om zijn goede gevoel voor humor. Zo haalde hij regelmatig grappen uit en verrijkte hij de Nederlandse taal met het woord 'hotseknotsbegoniavoetbal'.

Lees ook - De trainer zonder handleiding: Fritz Korbach