Vermeulen schetst AZ-doemscenario: kan Kees Smit voor twee ton weg?

Arno Vermeulen gooide in Studio Voetbal een prikkelende gedachte op tafel: stel dat AZ de hoofdprijs vraagt voor Kees Smit, kan zo’n speler dan via het Diarra-vonnis voor een paar ton vertrekken? Het klinkt als een nachtmerrie voor AZ, dat de belofte voor tientallen miljoenen hoopt te verkopen, maar tussen televisietaal en juridische werkelijkheid zit hier nog een behoorlijk stuk terrein.

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

De origine van het Diarra-vonnis

Eerst de basis. Het zogeheten Diarra-vonnis komt voort uit een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 4 oktober 2024. In die zaak oordeelde het Hof dat onderdelen van FIFA’s transfersysteem in strijd waren met EU-recht, omdat ze spelers te zwaar konden beperken in hun vrijheid om van werkgever te wisselen. Het ging daarbij vooral om drie dingen: onvoorspelbare schadevergoedingen, automatische risico’s voor de nieuwe club en blokkades rond internationale overschrijving. 

Wat het Diarra-vonnis voor spelers veranderde

Onder de oude FIFA-regels liep een speler die zelf zijn contract verbrak zonder “just cause” grote risico’s. De schadevergoeding was lastig vooraf in te schatten, de nieuwe club kon automatisch medeaansprakelijk worden en de speler kon in de praktijk moeilijker aan een nieuwe werkgever komen. Volgens FIFPRO werkte dat jarenlang sterk in het voordeel van clubs: zij verbraken geregeld contracten, terwijl spelers dat bijna nooit deden. 

Na het Diarra-vonnis ligt dat anders. Het Europese Hof zette vraagtekens bij precies die onderdelen van het systeem. Volgens FIFPRO is de algemene lijn nu dat compensatie bij contractbreuk door een speler veel meer voorspelbaar en redelijk moet zijn. In hun uitleg staat dat de transfersom tussen clubs niet langer als relevant element mag worden gebruikt voor die berekening. Wat in elk geval wél overeind blijft, zijn het resterende salaris in het contract en het toepasselijke nationale arbeidsrecht. Daar zit ook de voedingsbodem voor zo’n uitspraak over “twee ton”.

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

Waarom de naam Kees Smit en dat bedrag van twee ton meteen opvallen

De gedachte achter Vermeulens opmerking is vrij simpel. Als een speler niet meer afgerekend hoeft te worden op een fictieve marktwaarde of op een transferbedrag dat clubs onderling zouden afspreken, dan kom je uit bij een veel beperktere schadevergoeding. In theorie kan dat voor een jonge speler met een relatief bescheiden salaris een veel lager bedrag zijn dan de transfersom die een club in de markt wil zetten.

Dus ja, in theorie kan de ruimte tussen “AZ wil zestig miljoen” en “juridisch afkoopbaar voor veel minder” gigantisch zijn. Dat is precies waarom deze discussie zo gevoelig is voor clubs die leven van opleiden en verkopen. Juist daar begint de werkelijkheid terug te duwen: tussen juridisch denkbaar en praktisch haalbaar gaapt nog altijd een flink gat.

Kan Kees Smit vandaag zomaar voor twee ton weg bij AZ?

Dat is op dit moment veel te stellig. Het eerlijke antwoord is: mogelijk bestaat er meer juridische ruimte dan vroeger, maar niemand kan op basis van dit vonnis simpel uitrekenen dat Kees Smit morgen voor precies twee ton vertrekt en daar zijn een paar redenen voor.

Allereerst heeft het Europese Hof geen simpel nieuw tarievenlijstje gemaakt. Het Hof heeft gezegd welke oude FIFA-onderdelen in strijd zijn met EU-recht, maar de precieze toepassing in concrete gevallen hangt nog steeds af van nationale procedures, arbitrage en verdere uitwerking van regels. FIFPRO zelf zegt ook dat spelers nog steeds juridisch advies nodig hebben en dat het nieuwe systeem nog niet echt is uitgekristalliseerd. 

Daarnaast heeft FIFA na het arrest al tijdelijke regels ingevoerd. Die interim-regels traden in werking eind december 2024 en moesten het systeem aanpassen na Diarra. FIFA presenteerde dat als een voorlopig raamwerk na consultatie van stakeholders. FIFPRO vindt juist weer dat die tijdelijke regels nog steeds niet volledig in lijn zijn met de uitspraak van het Europese Hof. Ook dat zegt genoeg: zelfs de belangrijkste partijen zijn het nog niet eens over de precieze praktische gevolgen. 

Waarom spelers deze route nog niet massaal kiezen

Op papier klinkt het aantrekkelijk. Je verbreekt je contract, betaalt een voorzienbare vergoeding en tekent elders. In de praktijk hangt daar veel omheen. Een speler moet een juridische strijd aangaan met zijn club, accepteert onzekerheid over timing en reputatie, en moet erop vertrouwen dat een topclub ook echt meegaat in dat proces. FIFPRO benadrukt wel dat het na Diarra makkelijker moet zijn voor spelers om een nieuwe club te vinden, maar dat betekent nog niet dat het al een normale transferroute is geworden. 

Dat zie je ook aan het simpele feit dat de markt nog niet is opengebroken door een reeks van dit soort topzaken. Er wordt al volop over gesproken, er worden scenario’s geschetst en in onderhandelingen zal het ongetwijfeld als drukmiddel worden gebruikt. Maar tussen dreigen met een juridisch pad en dat pad echt bewandelen zit nog altijd een groot verschil.

Daarom is het ook logisch dat Merijn Zeeman bij AZ zei dat hij hier niet bang voor is en dat het “helemaal niet speelt”. Vanuit Alkmaar bekeken is dat geen stoere oneliners. Het is ook een manier om te zeggen: wij zien op dit moment geen concreet conflict waarin dit direct relevant wordt.

Het echte risico voor AZ zit misschien niet in deze zomer

Toch zou het te makkelijk zijn om Vermeulens punt weg te lachen. Want zijn waarschuwing raakt wel degelijk een gevoelig punt. Clubs als AZ bouwen een groot deel van hun model op de gedachte dat een langlopend contract ook flinke onderhandelingsmacht geeft. Het Diarra-vonnis heeft juist dát principe minder onaantastbaar gemaakt. Het Hof heeft immers uitgesproken dat regels die spelers onevenredig beperken niet houdbaar zijn onder EU-recht. 

Dus nee, het is nog geen gelopen race dat Kees Smit voor een habbekrats vertrekt. Maar ja, het is óók niet meer zo vanzelfsprekend dat een club puur op contractduur de absolute hoofdprijs kan blijven eisen zonder juridisch tegengewicht.

Wat je nu wel en niet kunt concluderen over Kees Smit en AZ

Het Diarra-vonnis heeft echt iets verschoven. Clubs staan juridisch minder onaantastbaar in hun oude machtspositie, en voor een club als AZ en competities zoals de Eredivisie is dat relevant. Hun model draait nu eenmaal ook op het moment waarop een toptalent groot geld oplevert. Alleen is dat iets anders dan zeggen dat Kees Smit dus straks voor twee ton vertrekt. Daarvoor is de praktijk nog veel te troebel. De regels bewegen, de echte topzaken zijn schaars en niemand weet nog precies waar de grens straks komt te liggen.

Dus ja, Vermeulen raakt een gevoelige zenuw. Maar voorlopig is dit vooral een dreiging boven de markt, geen uitgestippelde vluchtroute voor AZ’s wonderkind Smit.